‘Ontvrienden’ is een 17e-eeuws woord
Geplaatst door: Genootschap Onze Taal 8 januari 2010Een van de ‘woorden van het jaar 2009′ was ontvrienden. In de Van Dale-verkiezing werd 19% van de stemmen op dit woord uitgebracht.
Maar wat blijkt nu? Het woord bestond al in de zeventiende eeuw! Al in 1892 werd in het Woordenboek der Nederlandsche Taal het lemma ontvrienden gepubliceerd. Er staan twee betekenisomschrijvingen bij: "Van vrienden berooven" en "Tot vijand maken".
Beide betekenissen worden gexc3xafllustreerd met een citaat uit de zeventiende eeuw, resp. uit 1658 en 1626: "Die vermaerde Courtizane Lais placht te roemen (…), datze de toehoorders van de grootste filosoof, wist aen te halen, en haren meester t’ ontvrienden"; "Mijn vrienden hebt ghy my ont-vrindt."
De tegenwoordige betekenis ‘virtuele vrienden schrappen op netwerksites’ sluit daar best goed bij aan.
Met dank aan Ed Schilders.
Een van de ‘woorden van het jaar 2009′ was ‘twitteren.’ In de Onze Taal-verkiezing werd 30% van de stemmen op dit woord uitgebracht.
Maar wat blijkt nu? Het woord bestond al in de negentiende eeuw! Al in 1979 werd in het Woordenboek der Nederlandsche Taal het lemma ‘twitteren’ gepubliceerd. Er staan twee betekenisomschrijvingen bij: “twinkelend schitteren, flikkeren” en “druk, schetterend zingen; kwetteren”.
Beide betekenissen worden gexc3xafllustreerd met een citaat, resp. uit 1893 en 1906: “Zooals, bol aan bol, diep in de blauwe nacht, twee bollen, gekoord, diep wit uit-schittren, zoo respondeerd’ op dat kaarsige twitt’ren van ‘t oog, de vlam die zich onder ontstak, in ‘t hart xe2x80x94 xc3xa9xc3xa9n vlam mxc3xa9xc3xa9r, die met d’anderen sprak”; “De zon zeefde xe2x80xa6 vluchtige schijnsels over de velden, en een leeuwerik twitterde onzichtbaar in het grijze licht.”
De tegenwoordige betekenis ‘een vorm van korte, onregelmatig opflakkerende communicatie’ sluit daar best goed bij aan.
Ontvrienden zal wel bestaan zolang geheugenis d’r is
Dat “‘twitteren” goed aansluit op de oudere betekenis van druk vogelgekwetter is natuurlijk geen toeval. Dat betekent het nl. in het Engels ook, en de naam is heel bewust gekozen (zie: Wikipedia “twitter).
-Maarten
Als het woord ‘ontvrienden’ reeds in 1892 wordt genoemd, is dat volgens mij een 19e eeuws woord.
Geen 17e eeuws.
@Jaap vdH: Ja, maar de voorbeelden zijn uit de zeventiende eeuw. Kennelijk was het woord toen al in gebruik…
@Maarten Jansonius: op de Engelse Wikipediapagina wordt ook de betekenis “short burst of inconsequential information” genoemd die de bedenkers zou zijn opgevallen toen ze in een woordenboek zochten naar woorden in de buurt van het eerder bedachte ‘twitch.’ Ik weet niet in welk woordenboek ze hebben zitten kijken (ik kan die betekenis zo gauw niet vinden, ook niet in de grote Merriam-Webster), maar als dat verhaal klopt gaat het waarschijnlijk om het zelfstandig naamwoord ‘twitter,’ dat in ieder geval onder andere ‘a state of tremulous excitement’ betekent.
Overigens zou het Engelse werkwoord klanknabootsend zijn, en samenhangen met het Duitse ‘zwitschern.’ En het bestaat al in de 14e eeuw.
Gewoon even goed de jaartallen bij de citaten lezen.
suc6
Dank je Gerard, jij ook.