De Gooise r als prestigeklank
Geplaatst door: Genootschap Onze Taal 24 maart 2009Het Friesch Dagblad schrijft vandaag over een interessant onderzoek in It Beaken, het tijdschrift van de Fryske Akademy. De taalkundigen Jessica Koppers en Renxc3xa9e van Bezooijen hebben ontdekt dat jongeren, en dan vooral meisjes, mensen die met een Gooise r praten positiever inschatten en graag ook zo willen praten. Bij Friese jongeren levert dat een combinatie op van de traditionele tongpunt-r aan het begin van een woord, tussen klinkers en na een medeklinker (‘rood’, ‘vieren’, ‘trui’), en de ‘gewilde’, Randstedelijke Gooise r aan het eind van een woord en voor een medeklinker (‘harder’).
Wij gooien er ook even een klein onderzoekje tegenaan. Wat voor r gebruik jij? Een korte uitleg: de tongpunt-r maak je achter je voortanden, de huig-r boven in je keel, en bij de Gooise r gaat je tong naar het midden van je gehemelte zonder dat te raken. Let op: de r kan in verschillende woorden verschillend klinken. Vul de peiling rechtsboven in en reageer eventueel hieronder.
Lang leve dialecten en verschillende uitspraken, dat maakt taal levendig!
Ik kan het niet helpen, maar het eerste dat ik mij afvraag is of het verschil maakt of de jongeren in kwestie Fries of Nederlands spreken.
Fokke
De Zondeval
Toen Adam en Eva in xe2x80x98t Paradijs
gemoedxe2x80x99lijk een wandeling maakten
zagen zij zo een smakelijke spijs
dat zij een kreet van spanning slaakten.
Zij zagen een appel, sappig en rijp
echter van binnen zo rot en verdoemd
dat het haar verleidde tot een vergrijp
dat nu wel de Zondeval wordt genoemd.
Hij had haar gezegd dat zij de Heer
moest begroeten, o zo gedwee
met een huig-r of met geen slot-r meer
waardoor Eva God aansprak met xe2x80x98heexe2x80x99!
‘Affreus’, zei God zo vurig en intens,
‘door de onbeschoftheid van uw daad
een uitspraak die ik niemand verwens
stort u over de wereld het kwaad’
En jij, appel, zult de rest van jouw leven
geen xe2x80x98rxe2x80x99 meer in je naam dragen: nimmer meer!
Want, Nederlanders, bedenkt u zich even:
zonder r geen heer.
@ Fokke: Goede vraag! Het onderzoek geeft namelijk alleen conclusies voor het Nederlands en doet geen enkele voorspelling over het Fries.
Het volledige artikel kun je hier vinden:
http://www.taalvariatie.nl/Gooise_r.pdf
rond Nijmegen en Arnhem begint de harde G ook behoorlijk op te rukken.
(hebben we al eens aandacht aan besteed:
http://taal.web-log.nl/taaladviesdienst/2007/03/geschiedenis_va.html#comments)
Maar dan met dezelfde inconsequentie: een harde G aan het begin van een woord, een zachte op het eind.