‘Buitenlands’ als codetaal thuis
Geplaatst door: Genootschap Onze Taal 26 januari 2010De Standaard heeft een aantal klassiekers uit de geschiedenis van Man bijt hond geselecteerd. Een van de filmpjes gaat over een gezin (uit Sint-Rita) waar man en vrouw geregeld Engels tegen elkaar spreken zodat de oude inwonende vader ze niet verstaat.
Wij vragen ons af: wie kent er meer voorbeelden van gezinnen waar kinderen of anderen worden uitgesloten van het gesprek doordat er expres een andere taal wordt gebruikt?
In ons gezin! Wij (de ouders) spreken onderling Engels of Frans als we niet willen dat onze dreumes van 20 maanden ons begrijpt.
Wat een verschrikkelijk Engels spreekt die man. Mijn ouders spraken vroeger wel Engels met elkaar, totdat ik dat ging begrijpen. Gelukkig was hun Frans nooit goed genoeg.
Je hebt natuurlijk Engels en Engels…
Wel bijzonder om je vader zo buiten te sluiten…
Ja hoor, bij ons thuis ook. Mijn ouders hebben allebei Russisch gestudeerd dus dingen die niet voor kinderoren bestemd waren, werden in het Russisch uitgesproken. Erg vervelend, want Russisch leerden wij niet op de middelbare school…
Jemig wat onaangenaam.
Dat bij kleine kinderen doen kan ik me nog wel iets bij voorstellen, maar dit… onbeschoft en respectloos.
Ik heb een historisch voorbeeld van een vader en zoon, beide geneeskundigen, omstreeks 1800. De vader, hoogleraar geneeskunde, woonde in Utrecht, de zoon, arts, in Groningen. Eigenlijk correspondeerden ze in het Nederlands, maar omdat de meelezende moeder zich nogal opwond over bepaalde financixc3xable wensen van de zoon, schreef de vader aan de zoon dat die voortaan zijn desiderata maar als een in het Latijn gestelde casus moest opsturen.
In het gezin van mijn vader (1917-1995) spraken de ouders Fries als de kleine potjes grote oren hadden. Ook als de kleinkinderen over de vloer kwamen werd door Opa en Oma, hoewel ze in hartje Amsterdam woonden, onderling Fries gesproken. Mijn broer heeft als peuter bij hen gelogeerd en toen hij weer thuis was, sprak hij mijn ouders in een onverstaanbaar brabbeltaaltje toe: hij bootste de klanken van onze grootouders na. Het heeft ertoe geleid dat mijn vader en zijn broers en zus, maar ook mijn generatie wel Fries kunnen verstaan (sorry oma), maar amper een woord spreken. Want je liet niet merken dat je ze wel kon volgen. Het enige dat ik nog een beetje kan is het Friese Volkslied.
Heel bekend! Tenminste, bij kinderen. Mijn ouders spraken vroeger Duits of Engels met elkaar als ze het hadden over dingen die ons niet aangingen. En ook mijn zus en een goede vriendin hoor ik wel Engels spreken als hun kinderen het even niet mogen volgen. Mijn eigen dochter begrijpt nu nog niets, maar over een paar jaar zal ik dit vast ook weleens doen.
Bij mijn ouders werd (we spreken over de vijftiger, begin zestiger jaren) Engelsals geheimtaal gesproken. Mijn vader die om ‘politieke’ redenen in ’33 uit Duitsland naar Nederland gexc3xabmigreerd was, sprak het met een zwaar Duits accent.
Op een gegeven moment verstonden mijn broer en ik wel wat ze bekonkelden, maar hebben wij natuurlijk niet direct laten weten dat we de code hadden gekraakt.
In mijn gezin nu heeft Engels geen enkele zin – nooit gehad, met al die computerspelletejs en soaps in het Engels. Onze zoon (16) heeft wat Frans gehad, maar kan er geen touw aan vast knopen als mijn vrouw en ik onderling proberen met franxc3xa7ais du charbon te communiceren. We schieten daarbij regelmatig in de lach om onze omschrijvingen van woorden die we niet in de andere taal kennen.
De Amerikaanse taalkundigen Barbara Partee en Emmon Bach beheersten na een jaar aan het Max Planck-Instituut voor psycholinguistiek in Nijmegen het Nederlands zo goed dat ze dat thuis als geheimtaal gebruikten.
In mijn jeugd,(geboren in 1936) was dit de gewoonste zaak van de wereld in de Vlamse gezinnen. Mijn Moeder sprak enkel de moedertaal van haar Zeeuwse land en dus konden haar vriendinnen niet in het Frans overgaan. Ik werd dan maar weer eens naar de keuken gestuurd. Geen potjeslatijn, steenkoolengels of Frans met haar op.
Leen Froberg.
Dit is vreselijk, arme vader die het gelaten ondergaat. Ik denk dat veel ouders zich hier schuldig aan maken, maar het kan denk ik weinig kwaad als je het binnen de perken houdt. Ikzelf praat soms Engels met mijn oudste van 16 als oefening. Dat moet niet te lang duren als kleine zus van 4 in de buurt is, want ze eist meteen dat we “gewoon” praten. Volkomen normaal, ik vind het zelf ook niet fijn om buitengesloten te worden.
Mijn ouders spraken vroeger ook Engels als er iets besproken moest worden wat mijn broer en ik niet mochten weten. En toen dat niet meer afdoende was, werd er overgeschakeld op Frans. Mijn man en ik spreken nu ook wel eens Engels met elkaar over iets ‘geheims’, of we spellen het woord wat niet gehoord/begrepen mag worden door de kinderen. Dit heeft er o.a. toe geleid dat we het in de zomer nooit meer over een ‘ijsje’ hebben, maar altijd over een i-j-s-je. Maar onze kinderen weten inmiddels hxc3xa9xc3xa9l goed wat dat betekent!
Vreselijk botte mensen.
Te pijnlijk voor woorden.
Opa wordt geheel uitgesloten.
Aan hebben hebben ze stellig het een en ander te danken!!
Heel onaangenaam en onfatsoenlijk om iemand op die manier buiten te sluiten. Zouden ze zelf later ook zo behandeld willen worden door hun kind(eren)..?
Schxc3xa0nde, die schoffering en buitensluiting van opa in het filmpje; wxc3xa0t een vernedering voor de ouder van zoonlief! Mijn ouders (1923/’34) waren niet zo veeltalig, dus verder dan “Wot joe frommel imme koeketrommel” ging het niet. Zij zonderden zich dan even af op de gang, zonden ons heen, of wachtten ermee tot ze in bed lagen. Mijn pa kon men dan, meestal onverstaanbaar, horen grommen. Moeder sprak ook wel een mondeken Frans, maar dat had bij vader dan weer geen zin. (Dan zou ik (1957) alras begrepen hebben wat moeder te verbergen had gehad, terwijl pa ernaar had moeten raden – ha-ha!) – Reactie van Benni, Hulst, Zws.Vldr.
Een andere vreemde taal spreken kan soms onverwacht handig zijn. In het gezin waar mijn moeder opgroeide, verbleef in de oorlog een Poolse onderduiker. Aangezien hij geen Duits of Engels sprak, verliep de communicatie erg moeizaam, totdat bleek dat hij wel thuis was in Latijn. Een van mijn ooms, die priester was, kon zo met hem communiceren. Daarmee werd ook vermeden dat er iemand iets kon horen dat niet voor hem of haar bestemd was. Toch handig, zo’n dode reservetaal!
Zelf hebben wij met elkaar nooit buitenlands gekoeterwaald, om ons kroost (vijf stuks, 1985-’96) buiten te sluiten, omdat we dat stuitend-elitair vinden. Een enkele keer maakten we daarop een uitzondering, als we enige woordjes Papiamento met elkaar wisselden. Dat was meer voor het grappige effect bedoeld, dan om ons schattekes erbuiten te houden.
Buiten mijn gezin spreek ik met mijn gezinsleden wel eens Esperanto als ik iets geheimzinnigs wil zeggen. Totdat iedereen Esperanto gaat spreken, want dat is de bedoeling.
Mijn vader was tot begin jaren ’60 ambtenaar in Congo. Thuis werd er bij heikele punten… Swahili gesproken.
Wij zijn nu 62. Toen wij klein waren spraken onze ouders Frans met elkaar als ze het hadden over doktersproblemen, geldmoeilijkheden,seks en dergelijke taboes voor de kids. Wat ze niet wisten is dat wij in het Brusselse zeer snel het Frans machtig waren en dus alles konden begrijpen wat zij vertelden. Het kwam erop aan om een pokerface op te zetten zodat ze onze reacties niet konden bemerken.
Bij ons thuis werd een familietaal gesproken als de kinderen het niet mochten horen (uitgevonden door mijn tantes, eenvoudig aan te leren, maar moeilijk te ontcijferen voor kinderen). Als je groter werd leerde je die taal ook begrijpen. Wij gebruiken die nog als de neefjes of nichtjes iets niet mogen horen.
Ik sluit me aan bij de (helaas) maar weinigen die het filmpje stuitend en respectloos vonden, want dat is het. Zijn er werkelijk geen andere momenten te vinden om elkaar even onder 4 ogen te spreken dan de maaltijden?
Daar moet juist iedereen aan de beurt komen om te praten en te luisteren!
Dat is bij ons nooit gebeurd. Groot was dus mijn verbazing toen mijn dochtertje plots vroeg waarom mijn moeder en ik Frans spraken.
Hilariteit alom toen bleek dat ze het dialect dat mijn moeder en ik met elkaar spreken verkeerdelijk voor een vreemde taal aanzag.
Zo zie je echter dat kinderen het feit dat ze je niet verstaan wel degelijk linken aan de gedachte “ik mag ze niet verstaan”. Niet doen dus!
Tussen esperantisten wordt nog al eens het Esperanto gesproken bv in het openbaar vervoer. Wordt geaccepteerd, omdat er veel talen daar gesproken worden.
Het zal zeker nog wel gebeuren, maar niet op grote schaal zoals midden vorige eeuw en daarvoor. Kinderen pikken snel Engels op, dus dat werkt niet meer; Frans spreken de ouders meestal ook niet meer. Frans werd overigens wel het meest gebruikt om de kids “trachten” te misleiden. (Kinderen zijn ook niet gek !) In gezinnen waar het gebruik was om de kinderen al vroeg Frans te leren leverde die lessen dus al rap problemen op. Dan moest men uitwijken naar inderdaad Fries, of Duits of Engels of een “lokale” taal. Zo spraken mijn Grootouders Hoog-Javaans met elkaar als hun dochtertjes xc3xa8n de bedienden het niet mochten horen; ja ook die kunnen luistervinken.
Hier zijn geen woorden voor. Mensonwaardig om iemand zo uit te sluiten. Pijnlijk, je hoort er niet bij, je mag niet meedoen. Je kunt nog beter apart eten dan aan een tafel waar je ‘er niet mag zijn’. Nogmaals dit slaat alle fatsoen.
Ik heb het overigens zelf meegemaakt, niet als kind, maar met mijn echtgenoot die uit een eerder huwelijk kinderen had en daarmee aan tafel Portugees praatte. Vreselijke ervaring. Gevoelloos. En dat gebeurde aan tafel nota bene! De tafeltijd is de tijd van communicatie. Ik had lekker gekookt, maar eenmaal het eten op tafel, was ik niet meer belangrijk. Daar zat ik voor piet snot erbij. (Dit huwelijk is gestrand).
Wat respectloos! Zo ga je niet om met je vader.
En het Engels van die man! Vreselijk. Ik krijg uit het filmpje de indruk dat hij wel erg blij met zichzelf is. Ik denk dat hij de enige is…
wij spreken Engels voor onze hond, hij wordt gek bij woorden zoals gaan, plassen, bos. Maar hij begint het Engels ook al door te krijgen…. Zodra we Engels spreken, weet hij al dat we iets leuks gaan doen!
ik ben het met enige van de vorige reacties eens en vind dit gewoon ongehoord!!
mijn ouders spraken soms met elkaar een soort van wat zij noemden”dieventaaltje” om aan elkaar te vertellen, waar de koektrommel stond. gelukkig begreep mijn oudere broer alles!…………..
gelukkig spraken mijn ouders geen engels, zodat wij mogelijk verschoond bleven van het absolute misbruiken van een vreemde taal!
Ik vind het ook heel zielig voor die oude vader. Wat ik wel heel grappig vind, is dat de zoon bang is dat vader aan anderen vertelt over de babyplannen. Zelf vertelt hij het voor de televisie!
Ik ben 64 jaar oud , geboren in Indie uit Nederlandse ouders. In ons gezin was het heel gewoon dat onze ouders Maleis spraken aan tafel over onderwerpen waarvan zij niet wilden dat wij ( 3 kinderen) dit ter ore kwamen.
Het grappige is dat wij op den duur zo min of meer Maleis leerden….. Kleine potjes en grote oren.
Dit is geen “Engels”, ik krijg er de kriebels van, hopelijk leert Branko dit “Engels” niet want de grammatica is verschrikkelijk. Grootvader verstaat bijna alles en de rest zal hij wel bijleren door televisie te kijken (ondertiteling) en erbij te zitten. Beter om gewoon elders een Nederlands/Vlaams gesprek te houden, het is allesbehalve om zo half uitgesloten te worden.
Dit laat twee onvolwassen volwassenen(?) zien. Ze zouden beter een tijd -van 10 minuten samen- in kunnen delen in hun dagprogramma zodat ze privxc3xa9 elkaar spreken. Nu zetten ze het kind en de grootvader “buiten spel” en geven hen het gevoel ongewenst te zijn aan tafel. Vooral als de man praat over andere mannen die naar zijn vrouw zouden kijken, dan weet je al wat hij doet!! Hij moest zich schamen, gelukkig is grootvader ook niet op zijn hoofd gevallen!! Hij, en zijn vrouw zijn ongevoelig, geven een zeer slecht voorbeeld aan het kind hoe je “volwassen ” bent. Sufferds.
Bij dat verhaal van Ton van der Wouden over Barbara Partee en Emmon Bach hoort de toevoeging dat Barbara’s kinderen zich onderling van het Groesbeekse dialect bedienden omdat hun ouders daar geen touw aan vast konden knopen. Dat hadden ze op school opgepikt, sneller dan hun ouders het Nederlands.
Mijn ouders, wonend in Heugem-Maastricht,spraken – jaren 1940-1950 – als wij, zonen, het niet mochten horen wat zij zelf noemden “koeterwaals”. Zij kenden dat vanaf hun jeugd. Men draaide de volgorde van de letters in een woord om: zoon > nooz, stoel > loest, pa > ap enz. En dat alles in een razend tempo. Ondanks dat ze gezegd hadden hoe het in elkaar zat, kon ik het niet volgen.
Bij ons thuis werd wel frans gesproken als wij als kinderen iets niet mochten verstaan, maar het spannendst was het wanneer mijn moeder met haar zus “dieventaal”sprak. Dat was een taal waarin elke klinker door ‘adee’werd vervangen. Zij zei dan bijv tegen haar zus: Zadeladeen wadee dadee kadeendadeeradeen adeen kradeentadeenbadeel gadevadeen. ( zullen we de kinderen een krentenbol geven?)Zij beiden ( moeder en haar zus) waren daar zeer bedreven in en ons lukten het zelden een en ander te ontcijferen.
Toen mijn broertje en ik klein waren (nu zijn we beiden in de dertig)spraken mijn ouders Engels met elkaar als het onderwerp ‘geheim’ voor ons was. Maar mijn moeder vond dit zelf ook lastig, want haar Engels was behoorlijk van het steenkolensoort. Aan het eind van de lagere school leerde ik wat Engels en kon ik in grote lijnen volgen waar de ‘geheimen’ over gingen. Deze vertelde ik natuurlijk door aan mijn broertje!
Wat naar voor die oudere man. Ik krijg plaatsvervangend schaamtegevoel!
Gelukkig konden wij vroeger over alles praten thuis, want er was geen ‘geheimtaal’…
Wat mensonwaardig….Wanneer je zaken wilt bespreken die een ander niet aangaan doe dat dan op een privxc3xa8-plek. Deze zoon verteld WEL privxc3xa8zaken voor de televisie en het jongentje dat erbij staat,maar zijn vader mag het niet horen….Dit alles zegt meer over de zoon dan over zijn vader….
Mijn broer en zijn vriendje hadden eind lagere schooltijd een eigen geheimtaal. Elke medeklinker werd gevolgd door een ‘o’ en dan diezelfde medeklinker, met klinkers gebeurde niets speciaals. Hut werd dus: h-o-h-u-t-o-t > hohutot, Pieter werd: Popietoteror, fofietotsos was … fiets.
De jongens waren er na een paar maanden zeer bedreven in geworden en konden spontaan een geheimtaal gesprek op normale snelheid voeren!
Weten hoe het werkte maakte nog niet dat je dit als buitenstaander kon volgen! Zo konden ze gezinsleden, schoolmeesters, niet-vriendjes en meisjes buitenspel zetten
Of ze het nxc3xb3g zouden kunnen, na dertig jaar???
Wij spreken ook vaak Engels als onze dochter het niet mag horen, bijvoorbeeld als we overleggen over het kopen van een ijsje (ie-jee-esje begrijpt ze overigens ook niet). Maar nu heeft ze een vriendinnetje dat anderhalf jaar in Amerika heeft gewoond. Gaat ons trucje ineens niet altijd meer op.
Thuis, zeker als de volwassen kinderen erbij zijn, spreken wij Nederlands, Frans en Engels. Dat is het bijna automatisch resultaat van een 35jaar lange internationale carrixc3xa8re. Maar als mijn vrouw en ik ergens aan de kassa staan aan te schuiven en er gebeurt (wel altijd) iets merkwaardigs dat mijn vrouw niet heeft gemerkt, dan maak ik haar daar attent op in het Swahili. Wie mij hoort kijkt veelal onaangenaam verrast. Niet doen (deze truc)in Londen, daar is altijd iemand die Swahili verstaat.
Ik ken een gezin waarvan de ouders hun drie oudste kinderen tot in hun tienertijd buiten het gesprek konden houden door Frans te spreken. Dat deden ze zeker niet vaak, maar ach, soms is het wel handig, weet ik zelf maar al te goed.
Maar toen verhuisden ze naar Wallonixc3xab, en hun jongste zoontje, meer dan tien jaar jonger dan z’n broers en zus, nam weerwraak door binnen een jaar of zo een bijzonder onverstaanbaar patois namurois te spreken met z’n Waalse schoolvriendjes.
Mijn dochter van twee heeft alles door en wil met alles meedoen; dat kan natuurlijk niet altijd. Dus soms spellen we dingen, dan weet ze niet welk woord het is (zoals chocola, of speentje, of naar buiten) anders wordt het zeuren.
Nu onze kinderen zelf net zo goed Engels spreken als wij, moeten we “geheimen” niet meer bespreken waar zij bij zijn. Wel hebben zij onze methode overgenomen door elkaar briefjes te schrijven in het Grieks. En daar kunnen wij dan weer niks mee!
Mijn ouders spraken Esperanto telkens ze iets wilden zeggen dat de kinderen niet mochten horen. Na verloop van tijd slaagden we erin alle codes te ontcijferen maar zetten een pokerface op telkens er Esperanto gesproken werd. Het is niet leuk om je buitengesloten te voelen door het gebruik van een voor jou vreemde taal maar het is wel de beste stimulans om die vreemde taal snel onder de knie te krijgen. Nu nog, na 40 jaar, is mijn moeder hoogst verbaasd dat wij zo vlot Esperanto kunnen spreken.
Zielige vent… bah, en wat denigrerend t.o.v. zijn vader die behandeld wordt als een onnozel iemand.
Vraag me ook af als HIJ zo graag nog een ‘baby’ wil (betwijfel of zijn vrouwtje het eigenlijk wel wil…) en hij tevens zegt dat ze alleen aan tafel tijd hebben voor elkaar, dan zal het ‘maken’ van de ‘baby’ ook nog wel ff op zich laten wachten… typisch zo’n mooi Man bijt hond fragment… de bizarheid ten top!
Bij mij thuis worden 4 talen gesproken, nederlands, frans engels en italiaans.
Mijn dochter spreekt met haar man buiten engels ook armeens.
Maar alles we allemaal tezamen zijn, wordt er in die taal gesproken, die iedereen kan verstaan, uit respect voor elkaar. Als er iets besproken moet worden wat niet iedereen mag weten, wordt dat onderling gedaan als niemand zich er aan kan storen. En de kleine jongen van 2? Ach, die zal binnenkort waarschijnlijk meer talen spreken dan zijn oma en nonno.